วัดหาดส้มแป้น วัดหาดส้มแป้น ตั้งอยู่หมู่ ๓ ต.หาดส้มแป้น อ.เมือง จ.ระนอง เดิมเป็นที่พำนักสงฆ์ ต่อมายกฐานะเป็นวัดเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๔๗๓ ภายในบริเวณวัดมีสิ่งก่อสร้างที่น่าสนใจ

คือ เจดีย์ทรงหกเหลี่ยม สันนิษฐานว่าสร้างเมื่อประมาณกว่า ๑๐๐ ปี พ.ศ. ๒๕๓๕ พระครูไพบูลย์วุฒิญาณ มีความเห็นว่าหากปล่อยไว้อาจถูกโจรกรรมของมีค่าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในเจดีย์ จะต้องดำเนินการบูรณะขึ้น โดยสร้างเจดีย์ครอบองค์เก่า ลักษณะรูปทรงหกเหลี่ยม แต่ละเหลี่ยมกว้างประมาณ ๓ ม.

วัดหาดส้มแป้น เป็นวัดที่มีชื่อเสียงมากวัดหนึ่งของจ.ระนอง เป็นที่ตั้งของศาลาที่ประดิษฐานรูปเหมือนของหลวงพ่อคล้าย ซึ่งเป็นพระภิกษุที่ประชาชนในภาคใต้ให้ความเคารพนับถือมาก โดยได้มาจำพรรษาที่วัดแห่งนี้ก่อนมรณภาพ บริเวณวัดร่มรื่น มีเขาล้อมรอบ อากาศเย็นสบายเห็นสายหมอกยามเช้า มีลำคลองหาดส้มแป้นทอดผ่านวัด เป็นแหล่งของปลาพลวง ปลาตระกูลเดียวกับปลาตะเพียน และไม่มีผู้ใดจับปลาดังกล่าว เพราะถือว่าเป็นปลาศักดิ์สิทธิ์ ในบริเวณวัดจึงมีศาลาริมน้ำ สำหรับให้นักท่องเที่ยวให้อาหารปลาเหล่านี้

ประวัติ วัดหาดส้มแป้นนั้น เดิมทีนั้นวัดไม่ได้ตั้งอยู่ในสถานที่ปัจจุบันนี้ แต่ตั้ง (สำนักสงฆ์) อยู่บริเวณที่ปลูกสร้างบ้านของนางสุภา (เจ้เตี้ยง) ลิ่มศิลา ก่อนที่พ่อหลวงน้อยจะมาอยู่ที่หาดส้มแป้นก็มีพระมาอยู่บ้างแล้ว แต่ไปๆ มาๆ อยู่บ้าง ไม่อยู่บ้าง บางครั้งก็เหมือนจะเป็นวัดร้าง เมื่อพ่อหลวงน้อยมาหาดส้มแป้นก็ได้มาพำนักอยู่ ณ สถานที่แห่งนี้หลายพรรษา ต่อมาเมื่อพิจารณาบริเวณที่สร้างสวนของนายกลับ ซึ่งก็เป็นโยมอุปถัมภ์คนหนึ่งของวัด ท่านเห็นว่าบริเวณนั้นอยู่ติดลำคลองมีน้ำไหลใสสะอาด ธรรมชาติสงบร่มเย็นวังน้ำกว้างใหญ่ มีฝูงปลาพลวงมาอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก คนสมัยก่อนเรียกว่า “วังสระ” คือเป็นวังน้ำและคล้ายสระน้ำที่กว้างใหญ่ ประมาณ พ.ศ. ๒๔๗๓ จึงย้ายกลับมาอยู่ที่สวนของนายกลับ และยกฐานะเป็นวัดในปีนั้น ส่วนนายกลับตอนนั้นก็มีอายุมากแล้วลูกเมียก็ไม่มี เมื่อยกที่ให้วัดก็อาศัยอยู่ในวัดจนถึงแก่กรรม

นายกลับเป็นคนอีสานเป็นคนที่เข้ามาขุดหาแร่ดีบุกในยุคต้นๆ คนหนึ่ง และที่สวนของนายกลับก็มีต้นส้มแป้นขี้ม้าปลูกอยู่ที่ริมสระด้วย จนผู้คนที่ผ่านไปผ่านมา หรือมาทงเบ็ดตกปลาแถวๆ นั้น เรียกกันจนติดปากว่า “สระส้มแป้น” กันหลายปี พอพ่อหลวงน้อยมาสร้างวัด คำว่า “สระส้มแป้น” จึงค่อยๆ เลือนหายไป แล้วกลับมาเรียกกันใหม่อีกครั้งว่า “วังสระ” แต่เดี๋ยวนี้เกือบไม่มีใครเรียกที่ตรงนั้นว่า วังสระ อีกเลย

หลังจากที่พ่อหลวงน้อยมรณภาพแล้ว มีพระภิกษุอีกหลายรูปวนเวียนมาอยู่ที่วัดหาดส้มแป้น แต่ละรูปก็อยู่ไม่นานพรรษาสองพรรษาก็ออกไป เท่าที่จำได้ก็มี อาจารย์เล่ (เหล) อาจารย์ช่วย อาจารย์หม่อม และอาจารย์ช่วย อีกครั้ง พ่อท่านแสง แล้วก็มาถึงพ่อท่านคล้าย ซึ่งท่านก็เป็นเจ้าอาวาสพร้อมจำพรรษาอยู่นานหลายปีจนมรณภาพ ทั้งยังเป็นที่รักและศรัทธาของชุมชนชาวหาดส้มแป้น และคนระนอง รูปสุดท้ายคือ พระครูไพบูลย์ วุฒิญาณ (ติ้น ตั้งสุวรรณ) ซึ่งมรณภาพเมื่อพ.ศ.๒๕๔๘ ด้วยวิสัยทัศน์ในอดีตได้พัฒนาวัดเพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยว จนเป็นที่รู้จักต่อนักท่องเที่ยว เพื่อช่วยเสริมสร้างเศรษฐกิจให้ชุมชนอีกทางหนึ่ง